BORÇLUNUN HACİZ ESNASINDA VERDİĞİ ÖDEME TAAHHÜDÜNÜN GEÇERLİLİĞİ

BORÇLUNUN HACİZ ESNASINDA VERDİĞİ

ÖDEME TAAHHÜDÜNÜN GEÇERLİLİĞİ

I. GİRİŞ:

İcra ve iflas Kanunu uygulamasında en çok karşılaşılan ve tartışma konusu olan olaylardan biri de haciz esnasında borçludan ödeme taahhüdü alınması ve bu taahhüdün yerine getirilmemesi durumunda borçlunun icra ceza mahkemesine şikâyet edilerek hapis cezası ile cezalandırılmasının istenmesidir.

II. ÖDEME TAAHHÜDÜNÜN YASAL DAYANAKLARI:

İcra ve İflas Kanununun 340'ıncı maddesine göre;

1. Aynı yasanın taksitle ödemeleri düzenleyen 111^'inci maddesine göre taksitle ödeme talebinde bulunulmuş olması ya da,
2. Alacaklının izin vermesi

durumunda borçlu ödeme taahhüdü verebilmektedir.

III. ÖDEME TAAHHÜDÜNÜN ŞEKİL ŞARTLARI:

Bu taahhüdün verilebilmesinin şekil şartı ise ödeme taahhüdünün icra dairesinde kararlaştırılmış olmasıdır. İcra dairesinde kararlaştırılmış olmasından amaç icra dairesinin en yetkili memuru olan icra müdürü huzurunda bu anlaşmanın yapılmış olmasıdır. Nitekim Baki Kuru İcra ve İflas Hukuku El Kitabı'ndaⁱ konuyu ele alırken parantez içinde icra dairesinin yanına “icra müdürü” ifadesini yazmayı gerekli görmüştür.

Bizce icra dairesinde borcu ödeme şartının kararlaştırılmış olmasının İİK m. 340'a konulmasının nedeni borcu ödeme taahhüdünün tamamen borçlunun inisiyatifine bırakılmış olması ve kendi isteği halinde bu taahhüdü vermesi içindir. Bu durumda borçlu icra müdürlüğüne kendi isteği ile gelerek borcunun hesaplanmasını isteyecek ve bunun sonucunda da belirlenen taksitleri vadesi geldiğinde ödemeyi taahhüt edecektir. Burada esas olan borçlunun bu işlemi zorlama olmadan ya da zorlayıcı bir ortam olmadan kendi isteği doğrultusunda yapmasıdır. Çünkü icra işlemleri zaten haciz yoluyla belli bir hukuki zorlama içermektedir.

İcra dairesinde ve hatta icra müdürünün huzurunda yapılması gereken bir işlemin icra dairesi dışında yapılması bu işlemin kurucu şekil şartını ortadan kaldıracaktır. Bu nedenlerle haciz yerinde yapılan taahhütlerin hukuken yok hükmünde olduğu düşüncesindeyim.

IV. HACİZ ESNASINDA YAPILAN ÖDEME TAAHHÜDÜ:

Haciz esnasında yapılan ödeme taahhüdü aşağıdaki gerekçelerle hukuken geçerli değildir. Çünkü haciz yeri icra müdürlüğü (icra müdürünün bulunduğu yer) değildir. Haciz yeri ile icra müdürlüğünün iki farklı hukuki anlamı ve sonuçları bulunmaktadır.

Öncelikle icra müdürlüğüne kimseyi zorla getirip ödeme taahhüdü alamazsınız. Bunun yasal dayanağı bulunmamaktadır. Haciz yerine ise haciz memuru ve alacaklı ya da vekili ile bazende polisle gitmek zorundasınız. Bu durumda haciz yeri borçlunun isteği ile meydana gelen bir yer değil, yasa zoruyla hukuken var olan bir yerdir. Bu durumda borçlunun özgür iradesiyle vermesi gereken bir taahhüt, borçlunun mallarının borca karşılık olarak yasanın izin verdiği ölçülerde zorla alınacağı bir ortamda alınan bir taahhüde dönüşmektedir. Bu durumda borçlunun kendi isteği ile taahhüdü verdiğinden söz edilemez. En azından icra müdürlüğüne kendi isteği ile gelen borçlunun serbestliği içinde olamaz. Bu durumda bağımsız irade ile alınması gereken bir belge haciz baskısı altında alınmış olmaktadır. Bu haliyle ödeme taahhüdü borçluya taksitle ve ileri bir tarihte ödeme yapması için tanınan bir hak olmaktan çıkarak alacaklının haciz esnasında kullanabileceği ve tamamen alacaklının inisiyatifine kalmış bir hak haline gelmektedir.

Baki Kuru İcra ve İflas Hukuku El Kitabı'nda haciz esnasında yapılan taahhüdün geçerli olduğunu belirtmektedir. Haciz esnasında yapılan taahhüt borçluya mallarının haczedilmesini önleme olanağı vermekte ve bu durum borçlu açısından bir avantaj olarak kabul edilmektedir. Haciz esnasında icra müdürünü haciz memuru yetkilendirilmiş olmakla temsil ettiğinden “icra dairesinde yapılmak” ifadesinden icra müdürü huzurunda yapılması anlaşıldığına göre onun yetkilendirdiği bir memur önünde yani haciz esnasında da yapılmasında hukuken bir sakınca görülmemektedir. Nitekim Yargıtay 16 ve 17^'inci Hukuk Dairelerinin 2004 yılındaki bir kısım kararları da bu yöndedir.

Gerek bu görüşe gerekse Yargıtay'ın bu kararlarına hukuk psikolojisi açısından katılmıyoruz. Çünkü icra dairesine borçlunun gelmesi ile haciz yerinde borçlunun bu taahhüdü vermesinin borçlunun davranışları üzerinde çok farklı sonuçları olacaktır. Bunun en ağır sonucu ise borçlunun taahhütte bulunmasa bile ödeyemeyeceği bir borç için sonucunda hapis cezası olan resmi bir işlemin ortaya çıkmasıdır.

V. ÖDEME TAAHHÜDÜ “ŞAHIS OLARAK SORUMLULUK” SONUCUNU DOĞURMAMALIDIR:

Haciz esnasında alınan ödeme taahhüdü, borcun taahhütte yazılı olan vadelerde borcu ödememesi durumunda üç aya kadar hapis cezası sonucunu doğurması nedeniyle hukukumuzda yasak olan borçtan “şahıs olarak sorumluluk” esasını üstü kapalı olarak hukukumuzun içine sokmakta ve kişi hak ve özgürlüklerini de ihlal etmektedir. Nitekim AİHS 4 numaralı protokole göre borçtan dolayı hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz. Bu nedenle ödeme taahhüdünün hukuken geçerli olması için ve borçluyu da hukukumuzda yasak olan “şahıs ile sorumlu olma” durumuna sokmadan geçerli olarak yapılabilmesi için İİK m. 340'da belirtildiği üzere borçlunun kendi isteği ile geldiği icra müdürlüğünde ve hatta icra müdürünün huzurunda bu taahhüdü vermesi gerekmektedir. Aksi durumların hepsi örneğin haciz esnasında ya da icra müdürlüğünün dışında başka bir ortamda bu taahhüdün verilmesi borçlunun kendi iradesi dışında gerçekleşecek bir durum yaratacağından hukuka aykırı olacaktır.

VI. HACİZ YERİNDE YAPILAN ÖDEME TAAHHÜDÜ KIYAS YASAĞININ İHLALİDİR:

Haciz yerinde haciz memuru önünde bu taahhüdün yapılmasına izin verilmesi dolaylı yoldan cezai sonucu olan bir hukuki işlemin kıyas yoluyla genişletilmesi sonucunu da doğurmaktadır. Her ne kadar icra ceza uygulamaları teknik olarak ceza hukuku kapsamında değerlendirilmese de sonuçta özgürlüğü bağlayıcı bir ceza ortaya çıkmakta olduğundan ceza hukukunun kıyas yasağı ilkesinin göz ardı edilmemesi de gerekir.

VII. SONUÇ:

Ödeme taahhüdü borçlunun kendi isteği üzerine alacaklının da onay vermesi ile gerçekleşecek bir hukuk işlemdir. Bu işlemin her hukuki işlem gibi zorunlu şekil şartlarına uygun yapılması ve hapis cezası sonucunu doğuracak olması nedeniyle de ceza hukuku ilkelerine uygun davranılması gerekmektedir. Bu gerekçelerle haciz esnasında yapılan ödeme taahhüdü hem şekil şartı yerine getirilmediğinden yok hükmündedir hem de ceza hukukundaki kıyas yasağının ihlali anlamına gelmektedir.

i Kuru, Baki; İcra ve İflas Hukuku El Kitabı; s. 609; Adalet Kitapevi; 2013, Ankara

   

AVUKATLIK ÜCRETİNDE MÜTESELSİL SORUMLULUK VE GÖREVLİ MAHKEME

AVUKATLIK ÜCRETİNDE

MÜTESELSİL SORUMLULUK VE GÖREVLİ MAHKEME

I. GİRİŞ:

28.11.2013 tarihinde yürürlüğe giren 6502 sayılı yeni Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) vekâlet sözleşmelerini de tüketici işlemleri arasına almak suretiyle avukatlık ücret sözleşmelerinden kaynaklı davalarda tüketici mahkemelerinin görevli hale gelmesine neden olmuştur. Gerek Avukatlık Kanununda gerekse yeni TKHK’da yeterli açıklama bulunmaması nedeniyle avukatlık ücret sözleşmelerinden kaynaklı davalarda farklı durumların ortaya çıkması nedeniyle uygulamada birçok sorunla karşılaşılmaktadır. Bu makalemizde iş sahibinin avukatının bilgisi dışında karşı tarafla sulh anlaşması yapması durumunda avukatlık ücretinden kaynaklı davalarda görevli mahkemenin neresi olacağı konusunu inceleyeceğiz.

II. AVUKATLIK ÜCRETİNDEN MÜTESELSİL SORUMLULUK HÜKMÜNÜN İNCELENMESİ:

1136 sayılı Avukatlık Kanununun “Ücret dolayısıyla müteselsil sorumluluk” başlıklı 165’inci maddesi “İş sahibinin birden çok olması halinde bunlardan her biri, sulh veya her ne suretle olursa olsun taraflar arasında anlaşmayla sonuçlanan ve takipsiz bırakılan işlerde her iki taraf avukat ücretinin ödenmesi hususunda müteselsil borçlu sayılırlar” hükmünü içermektedir. Yasa koyucunun bu maddeyi düzenlemekteki amacı avukatın takip ettiği işin avukatın bilgisi dışında iş sahibi tarafından sulh ya da başkaca bir anlaşma ile sonuçlandırılması ya da bunlara dayanılarak takipsiz bırakılması durumunda avukatın emeğinin karşılığı olan ücreti alabilmesinin sağlanması içindir.

Uygulamada çoğu zaman avukata verilen işin yargılama esnasında tarafların karşılıklı anlaşmaları ile çözüldüğü ve avukatın iş sahibi tarafından bilgilendirilmediği ve hatta avukata ücret ödememek için yapılan sulh anlaşmasının avukattan gizlendiği bilinmektedir. Bu ve benzeri durumlarda avukat çoğu zaman tarafların yaptıkları anlaşmadan duruşma esnasında dosyaya sunulan feragat ya da sulh olunduğunu gösteren dilekçelerle haberdar olmakta ve böylece yargı makamları karşısında zor durumda kalmaktadırlar.

Sulh anlaşması ya da sulh anlaşması sayılabilecek her türlü anlaşma uyuşmazlığın iki tarafınca yapılan anlaşmalar olması nedeniyle yasa koyucu bu anlaşmanın bütün hukuki sonuçlarından her iki tarafı da sorumlu tutmuştur. Yapılan sulh anlaşması sonucunda avukat gerek kendi müvekkili ile yaptığı sözleşmeye göre sözleşmesel avukatlık ücretinden gerekse yargılama gideri olarak dava sonunda hükmedilecek olan karşı vekâlet ücretinden mahrum kalmaktadır. Avukatın bu gelirlerden yoksun kalmasına neden olan hukuki işlem taraflar arasında yapılan sulh anlaşması olması nedeniyle yasa koyucu bu sulh anlaşmasını yapan taraflara bu anlaşmadan olumsuz etkilenen avukatın ücret haklarından da sorumluluk yükümlülüğünü getirmiştir. Bu durumda avukatlık ücretinden sadece avukatın temsil ettiği iş sahibi değil avukatın iş sahibi adına dava açtığı ya da açılmış bir davada yer alan karşı tarafta sorumlu hale gelmektedir.

Avukatla vekâlet ilişkisi olmayan karşı tarafın sulh anlaşması durumunda avukatlık ücretinden sorumlu tutulmasının hakkaniyete aykırı olduğu ve hatta bu hükmün Anayasaya aykırılık oluşturduğu görüşü de hukuk çevrelerinde güçlenmektedir.[1] Ancak makalemizin konusu bu olmadığından bu tartışmaya girmiyoruz. İncelemesini yaptığımız konu genel olarak avukatlık ücret uyuşmazlıklarında görevli mahkemenin neresi olduğu, sulh anlaşması halinde ise görevli mahkemenin değişiklik gösterip göstermediğidir.  

III. AVUKATLIK ÜCRET UYUŞMAZLIKLARINDA GÖREVLİ MAHKEME:

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin (k) bendinde tüketici; “Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi” olarak tanımlanmıştır.

Aynı yasanın (l) bendinde ise tüketici işlemi “Mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlem” olarak tanımlanmıştır.

Bu tanımda yer alan “vekâlet” sözleşmesi nedeniyle avukatlık ücret uyuşmazlıkları da tüketici işlemi niteliği kazanmıştır. Bu nedenle avukatlık ücret uyuşmazlıklarından kaynaklı davalar artık tüketici mahkemelerinde görülecektir. Ancak ayrıksı durum “vekâlet sözleşmesi” işleminin taraflarından birinin “Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi” olmaması durumunda ortaya çıkmaktadır. Makalemizin konusunu da bu ayrıksı durumlar oluşturmaktadır.

Avukatın müvekkilinin “Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi” değilse örneğin ticari veya mesleki bir amaçla hareket eden tacir, ya da bu tanım kapsamına girmeyen vakıf ve dernek ya da ticari faaliyeti için yargı yoluna başvurmuş bir şirket ise bu durumda görevli mahkeme değişiklik göstermektedir. Eğer avukatın müvekkili ticari faaliyeti için hareket eden bir kişi ve bu nedenle bir davada temsil edilmek istemişse örneğin tacir ya da şirketse asliye hukuk mahkemesi, mesleki faaliyetinden ötürü bir davada temsil edilecekse ya da dernek ve vakıf gibi bir tüzel kişiliğe sahipse yine asliye hukuk mahkemesi görevli olacaktır.[2] 

IV. SULH ANLAŞMASININ TARAFLARINA GÖRE GÖREVLİ MAHKEME:

Sulh anlaşması yapan avukatın müvekkili “Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi” ise davanın tüketici mahkemesinde görüleceği konusunda bir çekince bulunmamaktadır. Hatta sulh anlaşmasının karşı tarafı “Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi” değilse örneğin ticari veya mesleki bir amaçla hareket eden tacir, ya da bu tanım kapsamına girmeyen vakıf ve dernek ya da ticari faaliyeti için yargı yoluna başvurmuş bir şirket ise bu durumda da bu kişiler Avukatlık Kanunu 165’inci maddeye göre müteselsil olarak sorumlu olmaları nedeniyle iş sahibi ile birlikte davalı olarak gösterileceklerinden görevli mahkeme yine tüketici mahkemesi olacaktır.

Ayrıksı durum avukatın ücret alacağı için açacağı davada kendi müvekkilinin dışında davalı olarak göstereceği sulh anlaşmasının diğer tarafının tek başına davalı olarak gösterilmesi durumunda ortaya çıkmaktadır. Avukatın sulh anlaşmasının taraflarının her ikisini de birlikte davalı olarak gösterme zorunluluğu bulunmamaktadır. Daha açık ifade edersek sulh anlaşmasının tarafları arasında avukatlık ücret sözleşmesinden kaynaklı zorunlu dava arkadaşlığı bulunmamaktadır. Bu nedenle avukat her ikisini de davalı olarak gösterebileceği gibi sadece birini de davalı olarak gösterebilir. Avukatın sadece kendi müvekkili olmayan sulh anlaşmasının diğer tarafını davalı olarak göstermesi durumunda öncelikli TKHK m. 3’de yer alan “vekâlet sözleşmesi” kapsamındaki vekâlet ilişkisi ortadan kalkmaktadır. Çünkü avukatın vekâlet ilişkisi içerisinde bulunduğu kişi kendi müvekkili olup bu hukuki ilişki nedeniyle tüketici mahkemeleri görevli hale gelmektedir. Sulh anlaşmasının diğer tarafı ile avukat arasında vekâlet ilişkisi bulunmadığından sadece sulh anlaşmasının karşı tarafının dava edilmesi durumunda tüketici mahkemesi görevli olmaktan çıkmaktadır. Bu durumda asliye hukuk mahkemesi görevli hale gelir. Bu durumda yargılamada uygulanacak yöntem de değişir. Tüketici mahkemelerinde basit yargılama yöntemi geçerli iken asliye hukuk mahkemelerinde yazılı yargılama yöntemi geçerlidir.

---

[1] Nitekim Ankara 10. Tüketici Mahkemesi 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 165’inci maddesinin bu gerekçe ile Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürerek somut norm denetimi yoluyla iptali isteminde bulunmuş ancak Anayasa Mahkemesi Ankara 10. Tüketici Mahkemesinde görülmekte olan davada 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 165’in uygulanacak yasa maddesi olmadığı gerekçesiyle başvuruyu usulden reddetmiştir. Dolayısıyla bu maddenin Anayasaya aykırılığı iddiasında bulunulmasının yolu halen açıktır.

[2] İş sahibinin ticari faaliyeti için kendisini bir davada avukat ile temsil ettirmek istemesi durumunda davanın asliye ticaret mahkemesinde görüleceğini savunan görüşlerde bulunmaktadır. Kanımca bu mümkün değildir. Çünkü TKHK m. 3’de yer alan tüketici işlemi kapsamına girmeyen bir davadan kaynaklı avukatlık ücret uyuşmazlığı TKHK yürürlüğe girmeden önceki hukuki durumu ifade eder. TKHK yürürlüğe girmeden önce iş sahibinin temsil edildiği davaya konu faaliyetinin ticari olup olmadığına bakılmadan asliye hukuk mahkemeleri görevli kabul edilmekteydi. Bu konuda da asliye ticaret mahkemelerinin görevli olduğuna ilişkin bir yasal düzenleme bulunmamaktaydı. Bu nedenle HMK m. 2’deki genel görev hükmüne göre asliye hukuk mahkemeleri görevli kabul ediliyordu. TKHK yürürlüğe girdikten sonra sadece tüketici işlemi kapsamına giren davalarla ilgili düzenleme getirdi. Tüketici işlemi kapsamına girmeyen davalarla ilgili başkaca bir yasal düzenleme yapılmadığından tüketici işlemi kapsamına girmeyecek avukatlık ücret uyuşmazlıklarında yine asliye hukuk mahkemeleri görevlidir. Asliye ticaret mahkemelerinin görevli olması usul hukukuna göre mümkün değildir. 

SULH ANLAŞMASINDA YER ALMAYAN HÜKÜMLER İÇİN AVUKATLIK ÜCRETİ İSTENEMEZ

SULH ANLAŞMASINDA YER ALMAYAN HÜKÜMLER İÇİN

AVUKATLIK ÜCRETİ İSTENEMEZ

I. GİRİŞ:

Avukat ve iş sahipleri arasındaki anlaşmazlıkların büyük bir bölümünü iş sahibinin avukattan habersiz olarak karşı tarafla yaptığı sulh anlaşmaları nedeniyle davayı avukatının bilgisi dışında sonuçlandırması ve bunun sonucunda da avukatını avukatlık ücretinden mahrum bırakmasından kaynaklı anlaşmazlıklar oluşturmaktadır. Bu makalemizde avukatın bilgisi dışında sulh anlaşması ile sonuçlandırılmış bir davada sulh anlaşmasında yazılı olmayan alacak kalemleri üzerinden nispi avukatlık ücretinin talep edilebilirliğini tartışacağız.

II. SULH ANLAŞMASININ DAVANIN SONUCUNA ETKİSİ: 

Sulh anlaşması yeni HMK’ya göre davaya son veren taraf işlemleri kapsamındadır. HMK m. 315’e göre “Sulh, ilgili bulunduğu davayı sona erdirir ve kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur.” Dolayısıyla sulh ile sonuçlanan bir davanın mahkemenin yargılamayı bitirip karar vermesi sonucunda sonuçlanmış olmasından bir farkı bulunmamaktadır. Mahkemenin tarafların sulh olması durumunda yine tarafların talebine göre iki tür karar verme hakkı bulunmaktadır. Taraflar sulh anlaşmasına göre karar verilmesini isterlerse, sulh sözleşmesine göre; sulh anlaşmasına göre karar verilmesini istemezlerse, karar verilmesine yer olmadığına kararı verilir. Her iki durumda da sulh anlaşması tarafları bağlar ve yine her iki durumda da aşağıda yapacağımız incelemenin sonucu bir farklılık göstermez sadece gerekçesi değişir.

Tarafların sulh anlaşmasına göre karar verilmesini istemeleri durumunda mahkeme sulh anlaşmasına göre karar verecektir. Görülmekte olan dava çekişmeli boşanma davası ise dava sonunda sulh anlaşmasının onaylanmasına karar verilecektir. Her iki durumda da sulh anlaşması davanın hüküm fıkrasına girmiş olacaktır.

III. ANLAŞMAZLIK DURUMUNDA AVUKATLIK ÜCRETİNİN BELİRLENMESİ:

Avukatlık Kanunu m. 164’e göre taraflar arasında ücret öncelikle avukatlık ücret sözleşmesindeki hükümlere bakılarak belirlenecektir. Eğer sözleşme yoksa geçersizse ya da belirlenebilir nitelikte değilse o zaman aynı maddenin dördüncü fıkrasına göre hâkim belirleme yoluna gidecektir. Taraflar arasında bir sözleşme olsun ya da olmasın sulh anlaşmasının yapılması durumunda avukatın alacağı avukatlık ücreti aşağıda yapacağımız açıklamalara göre değişiklik göstermeyecektir. Çünkü taraflar arasında bir sözleşme yapılsa da yapılmasa da eğer konusu para alacağı olan bir dava takip ediliyorsa avukatlık ücretinin hesaplaması dava sonunda hükmedilen miktar üzerinden yapılacaktır. Nitekim Avukatlık Kanunu m. 164/II’de yer alan;

“Yüzde yirmi beşi aşmamak üzere, dava veya hükmolunacak şeyin değeri yahut paranın belli bir yüzdesi avukatlık ücreti olarak kararlaştırılabilir.”

Hükmü ile yine aynı maddenin dördüncü fıkrasında yer alan;

“…davanın kazanılan bölümü için avukatın emeğine göre ilâmın kesinleştiği tarihteki müddeabihin değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi arasındaki bir miktar avukatlık ücreti olarak belirlenir.”

Hükmü bunu açıkça ortaya koymaktadır.  

IV. İŞ SAHİBİNİN AVUKATIN HABERİ OLMAKSIZIN SULH ANLAŞMASI YAPMASI DURUMUNDA SORUMLULUĞU:

Avukatlık Kanunu m. 165’e göre;

“İş sahibinin birden çok olması halinde bunlardan her biri, sulh veya her ne suretle olursa olsun taraflar arasında anlaşmayla sonuçlanan ve takipsiz bırakılan işlerde her iki taraf avukat ücretinin ödenmesi hususunda müteselsil borçlu sayılırlar.”

Bu madde iş sahibini ve sulh anlaşması yaptığı kişiyi avukatlık ücretinin ödenmesi konusunda sorumlu tutmakta ancak avukatlık ücretinin miktar ve kalem olarak sorumluluğunun sınırlarını belirlememektedir. Makalemizin konusunu da sulh anlaşması yapan tarafların miktar ve kalem olarak sorumluluğu oluşturmaktadır.

Tartıştığımız konu; açılmış bir davada davacı vekili olarak görev yapmakta olan bir avukatın dava dilekçesinde müvekkili adına talep ettiği alacak kalemlerinden bazılarının dâhil edilmediği bir sulh anlaşmasının kendisinden habersiz olarak yapılması durumunda avukat sulh anlaşmasına dâhil edilmeyen alacak kalemleri hakkında gerek avukatlık ücret sözleşmesine dayanarak gerekse sözleşme bulunmaması durumunda Avukatlık Kanunu m. 164/IV hükmüne göre ücret talebinde bulunabilecek midir?

Konuyu bir örnekle ele alalım. Davacı vekilinin müvekkili adına boşanma davası açtığını, bu boşanma davasında boşanmanın ferisi niteliğinde maddi ve manevi tazminat talep ettiğini, aralarında yapılan avukatlık ücret sözleşmesinde de boşanma ile birlikte hükmedilecek tazminat miktarının % 5’inin nispi avukatlık ücreti olarak avukata ödeneceğinin kararlaştırıldığını kabul edelim. İş sahibinin avukattan habersiz olarak karşı tarafla sulh anlaşması yaparak boşanma davasını sonuçlandırırsa ve sulh anlaşmasında maddi ve manevi tazminatla ilgili bir hüküm de yer almazsa bu durumda Avukatlık Kanunu m. 165’e göre davalı tarafla birlikte sorumlu olan iş sahibine karşı avukat sulh anlaşmasında yazılı olmayan maddi ve manevi tazminat ile ilgili olarak avukatlık sözleşmesinde belirlenmiş olan nispi avukatlık ücretini talep edebilecek midir?

V. SULH ANLAŞMASINA GÖRE KARAR VERİLMESİ DURUMUNDA MÜDDEABİHİN DEĞERİ:

Bu durumda para alacağı niteliğindeki dava değeri sulh anlaşmasına göre belirlenecektir. Nitekim Avukatlık Kanunu m. 164/IV’de yer alan “…davanın kazanılan bölümü için avukatın emeğine göre ilâmın kesinleştiği tarihteki müddeabihin değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi arasındaki bir miktar avukatlık ücreti olarak belirlenir” hükmü burada da geçerlidir.

Sulh anlaşmasının yapılması davacı açısından davanın en azından kısmen kazanıldığını gösterir. Sulh anlaşması mahkemece onaylandığı için de müddeabihin değeri kapsamında değerlendirilmesi gerekir. Bu durumda taraflar arasında hazırlanan ve mahkemeye onaylatılarak hüküm fıkrasında yer alan sulh anlaşmasında davacı taraf lehine olan kazandırmalar müddeabihin değeri kabul edilmeli ve bu değer üzerinden taraflar arasında imzalanan avukatlık ücret sözleşmesinde yazılı olan nispi oranda avukatlık ücreti belirlenmelidir. Sulh anlaşmasının boşanmanın ferisi niteliğindeki maddi ve manevi tazminat talepleri ile ilgisi de burada ortaya çıkmaktadır. Taraflar aralarında yaptıkları sulh anlaşmasında boşanmanın ferisi niteliğindeki maddi ve manevi tazminat talepleri konusunda bir hüküm belirlememişlerse bu durumda avukatlık ücret sözleşmesinde maddi ve manevi tazminat talepleri için belirlenen % 5’lik avukatlık ücretinin sulh anlaşmasına dayalı olarak talep edilebilmesi hukuken mümkün değildir. Çünkü davanın sonucunda bu konuda verilen bir hüküm bulunmamaktadır.

VI. SULH ANLAŞMASINDA BELİRLENMEYEN HÜKÜMLER AVUKAT AÇISINDAN MENFİ ZARAR SAYILIR MI?

Sulh anlaşmasında maddi ve manevi tazminatla ilgili bir anlaşmaya yer verilmemiş olması avukat açısından bir menfi zarar oluşturur mu sorusu ise avukatın müvekkilin talimatı ile bağlı olması ilkesi çerçevesinde ele alınması gereken bir konudur. Şöyle ki; avukatların Avukatlık Kanunu m. 35A hükmüne göre uzlaşma sağlama ve yine Avukatlık Kanunu hükümlerine göre sulh görüşmesi ve anlaşması yapma yetkisi bulunmaktadır. Hatta dosyaya sunulan vekâletnamelerde çoğu zaman avukatların sulh olma yetkisi bulunduğu da görülür. Bir avukatın yüksek avukatlık ücreti almak için sulh olabileceği bir davada bu yetkisini kullanmayıp yargılamaya devam etmesi ve müvekkilinin sulh olma talebine aykırı davranması söz konusu olamaz. Çünkü avukat müvekkilinin talimatı ile bağlı olup sulh olunması olanağının doğması durumunda sulh görüşmesini yapmak ve sonuçlandırmakla görevlidir. Nitekim kendisine bu konuda vekâletnamesinde yer alan özel yetki ile yetki de verilmiştir.

Bu nedenlerle avukatın sulh olma yetkisini kullanarak davayı sonuçlandırması durumunda iş sahibinden davanın olağan seyrinde sonuçlanmaması nedeniyle yoksun kaldığını iddia ettiği geliri menfi zarar kapsamında talep etmesi mümkün değildir. Aynı durum avukatın bilgisi dışında yapılan sulh anlaşması içinde geçerlidir. Eğer sulh anlaşmasında bazı alacak kalemlerine yer verilmemişse, örneğin örnek olayda olduğu gibi boşanmanın ferisi niteliğindeki maddi ve manevi tazminat taleplerine sulh anlaşmasında yer verilmediği gibi, bu durumda iş sahibinden davanın olağan seyrinde sonuçlanmaması nedeniyle yoksun kaldığını iddia ettiği geliri menfi zarar kapsamında talep etmesi de mümkün değildir. Yani avukat sulh anlaşmasında boşanmanın ferisi niteliğinde talep edilen ve avukatlık ücret sözleşmesine konulan hükümle % 5 nispi avukatlık ücreti ödenmesi kapsamına alınan alacak kaleminin sulh anlaşmasında yer almaması nedeniyle ücret talebinde bulunamayacaktır.

VII. AVUKATLIK ÜCRETİ HÜKÜM FIKRASINA GÖRE BELİRLENİR:

Avukatın davayı kaybetmesi durumunda da geçerli olmak üzere avukatın nispi avukatlık ücreti hüküm fıkrasında yazılı olan miktara göre belirlenir. Eğer hüküm fıkrasında alacak kalemleri hakkında bir hüküm yoksa bu durumda olmayan hüküm için nispi avukatlık ücreti de talep edilemez. Bu durumun davanın kaybedilmesinden farkı dava kaybedildiğinde müvekkilin talebi ve talimatı davanın kazanılması için davanın sonuna kadar takip edilmesi yönündedir. Sulh anlaşmasında ise müvekkil belli konularda uzlaşma sağlamakta ve diğer konularda hakkından vazgeçmekte davayı bu şekilde sona erdirmektedir. Davanın reddi durumunda nispi avukatlık ücretine esas alınacak bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak sulh anlaşması yapılması ve buna göre karar verilmesi durumunda kararın hüküm fıkrasında nispi avukatlık ücretine esas alınacak bir hüküm ortaya çıkmaktadır. Bu hükmü avukatlık ücret sözleşmesine ya da dava dilekçesindeki taleplere dayanarak genişletmek ve buna göre nispi avukatlık ücreti talebinde bulunmak hukuken mümkün değildir. Çünkü Avukatlık Kanunu m. 164/IV açıkça “ilâmın kesinleştiği tarihteki müddeabihin değeri” ibaresini kullanarak hüküm fıkrasında yazılı olan müddeabihin değeri üzerinden avukatlık ücretinin hesaplanacağını belirlemiştir. Bu durumda hüküm fıkrasında yer alan sulh anlaşmasında maddi ve manevi tazminatla ilgili bir hüküm yoksa bu alacak kalemi hakkında avukatın da nispi ya da maktu bir ücret talebi olamaz.

YARGILAMA GİDERLERİNİN AVUKAT TARAFINDAN KARŞILANMASI

YARGILAMA GİDERLERİNİN

AVUKAT TARAFINDAN KARŞILANMASI

I. GİRİŞ:

Avukatı iş sahibi arasında karşılaşılan ücret uyuşmazlıklarının birçoğunda avukatın aldığı iş ile ilgili masrafları kendisinin yapması ve bu masrafları geri alamamasından kaynaklı masraf alacağı talepleri de bulunmaktadır. Bu makalemizde bu konunun incelemesini yapacağız.

II. YARGILAMA MASRAFLARI KONUSUNDA TARTIŞMALI OLAN KONU:

Makalemizin konusunu oluşturan masraflar, küçük miktarda olup da sonradan müvekkilden istenebilecek miktardaki yargılama giderleri değildir. Örneğin birkaç adet tebligat pulu, suret harcı gibi küçük miktarlarda olup da avukat tarafından karşılanmaması durumunda gereksiz gecikmelere yol açacak miktardaki yargılama giderleri müvekkilden daha sonra alınmak üzere avukat tarafından karşılanabilir. Bu tür yargılama giderlerinin karşılanmasında avukatlık hukuku ilkeleri açısından bir sakınca bulunmamaktadır.

Tartışmalı olan konu Avukatlık Kanunu m. 173/II’de tek fıkra içinde düzenlenmiş olan yargılama giderleri ile avukatın yolculuk masraflarının avukat tarafından karşılanmasının hukuken mümkün olup olmadığıdır.

III. AVUKATLIK KANUNU 173’ÜNCÜ MADDENİN İNCELENMESİ:

Avukatlık Kanunu m. 173/II; 

“Avukata tevdi edilen işin yapılması veya yapıldıktan sonra sonucunun alınması için gerekli bütün vergi, resim, harç ve giderler iş sahibinin sorumluluğu altında olup, avukat tarafından ilk istekte avukata veya gerektiği yere ödenir. Bu harcamaların avukat tarafından yapılabilmesi için, yeteri kadar avansın iş sahibi tarafından verilmiş olması gerektir. Avukatın iş için yapacağı yolculuk masrafları ve bulunduğu yerden ayrılma tazminatı, anlaşma gereğince iş sahibi tarafından ayrıca ödenir. Bu giderler peşin olarak ödenmedikçe avukat yolculuğa zorlanamaz. Bu hükmün aksine sözleşme yapılabilir.”

Bu madde iki konu düzenlemektedir.

1. Avukata verilen işin yapılması veya yapıldıktan sonra sonucunun alınması için gerekli vergi, resim, harç ve giderlerin iş sahibi tarafından karşılanması gerektiği,
2. Avukatın iş için yapacağı yolculuk masrafları ve bulunduğu yerden ayrılma tazminatının iş sahibi tarafından ayrıca ödeneceği,

Birinci düzenlemenin konusu yargılama için gereken ve mahkeme veznesine ya da resmi kurumların veznelerine yatırılması gereken masraflardır. Örneğin yargılama harçları, gider ve delil avansı, tebligat giderleri, veraset ve intikal vergisi bu kapsamdadır. Bu harcamalarla ilgili olarak iş sahibine iki yükümlülük getirilmiştir. Birincisi ilk istekte bu masrafların avukata ödenmesi, ikincisi ise masrafların ilk anda miktarının tam olarak belirlenememe olasılığına karşın bu masraflar için yeterli avansın avukata ödenmesidir. Yargılama aşamasında yapılması gereken masrafların iş sahibi tarafından bu şekilde karşılanmasına ilişkin bu hüküm emredicidir.

İkinci düzenlemenin konusu ise yine iki tanedir. Birincisi yargılama aşaması dışında avukatın yine belgelemek ve hesap vermek zorunda olduğu ancak devletin yargı gücünün gerektirdiği resmi masraflardan olmayan yol ve konaklama giderleridir. İkincisi ise niteliği itibariyle avukatlık ücretidir. AAÜT’ne göre avukatın başka bir yerdeki iş için bürosundan ayrı kaldığı zaman için ücret isteme hakkı bulunmaktadır. Kanunun bu maddesi bu durumu yani bürosundan ayrı kalma durumunu avukatın bürosunda geçireceği zamanda elde edebileceği kazançtan yoksun kalmasından kaynaklı bir tazminat olarak değerlendirmiştir. Bu konu tazminat mıdır yoksa avukatlık ücretimidir bu konunun tartışmasına girmiyoruz. İş sahibi tarafından ödenmesi gereken bu ücrette niteliği itibariyle yargılama aşaması dışında avukatın yine belgelemek ve hesap vermek zorunda olduğu ancak devletin yargı gücünün gerektirdiği resmi masraflardan olmayan giderlerdir. Bu masraflar içinde yine iş sahibine peşin ödeme zorunluluğu getirilmiştir.

Tartışma yaratan konu fıkranın sonunda yer alan “Bu hükmün aksine sözleşme yapılabilir” ibaresidir. Bu ibare fıkrada düzenlenen bu iki konuyu da kapsamakta mıdır yoksa sadece ikinci düzenlemeyi mi kapsamaktadır? Bu sorunun çözümü sadece avukatın ya da vekilin masraf yapması ile ilgili değil aynı zamanda avukatlık mesleğinin etik, rekabet ve sosyal adalet ilkeleriyle de ilgilidir.

Sorunun kaynağı Avukatlık Kanununun yasa yapım yöntemi açısından berbat hazırlanmış olmasıdır. Türkiye’de son yıllarda hazırlanan yasalar değerlendirildiğinde torba yasalar, yasa hazırlama yöntemi açısından her türlü bilimsellikten uzak ve yasaya erişim hakkını kısıtlayacak nitelikte ve yasaların yorumlanmasını da önleyecek nitelikte yasalar olmasıyla dikkat çekmektedir. Torba yasaların dışında en kötü hazırlanan yasaların başında Avukatlık Kanunu gelmektedir. Yukarıda incelemesini yaptığımız Avukatlık Kanununun 173’üncü maddesinin ikinci fıkrası küçük bir torba yasa niteliğindedir. Çünkü ayrı değerlendirilmesi ve ayrı madde başlıkları içinde düzenlenmesi gereken iki konu tek fıkra içinde düzenlenmiştir. En azından iki ayrı fıkrada düzenlenmesi yoluna da gidilebilirdi. İki farklı düzenlemenin aynı fıkra içinde düzenlenmesi nedeniyle fıkranın sonuna konulan “Bu hükmün aksine sözleşme yapılabilir” ibaresi bu nedenle fıkrada düzenlenen iki konuya da etki/sirayet eder nitelik almıştır.

Yasa hazırlama yöntemi açısından fıkranın sonunda yer alan bir ibarenin bütün fıkrayı kapsayacak şekilde düzenlenmesi mümkündür. Hatta aksine bir ibare yer almıyorsa fıkradaki bütün cümlelerde ki hükümleri de kapsadığı sonucuna varılabilir. Nitekim bu madde de “Bu hükmün aksine sözleşme yapılabilir” ibaresi aksine bir düzenleme içermemesi nedeniyle bütün fıkraya etki/sirayet eder nitelikte kabul edilebilir. Daha geniş yorumlayacak olursak bu ibare sadece ikinci fıkranın sonunda değil aynı zamanda maddenin de sonunda olması nedeniyle bütün maddeye etki/sirayet eder nitelikte bile sayılabilir. Ancak aşağıda yaptığımız yorum incelendiğinde bu madde için bu tespitleri yapmak mümkün olmayacaktır.

IV. YARGILAMA GİDERLERİ NEDEN İŞ SAHİBİ TARAFINDAN KARŞILANMALIDIR?

Öncelikle yargılama giderlerinin iş sahibi tarafından karşılanmasını emreden hükmün getiriliş nedenine bakmak gerekir. Bu hükmün getirilmesinden amaç avukatlar arasında rekabetin sağlanması ve avukatlık mesleğinin sermaye koyulan bir ticari iş haline getirilmesinin önlenmesidir. Elinde müvekkillerinin bütün masraflarını karşılayacak derecede para bulunan bir avukat ile bu miktar parası olmayan ya da mesleğe yeni başlamış olan bir avukatın iş almak konusunda eşit oldukları söylenemez. Çünkü ülkemizde insanlarımız halen daha işini en iyi şekilde yapacak avukat aramak yerine en ucuza yapacak avukat arama alışkanlıklarını sürdürmektedirler. Yargılama giderlerinin avukatlar tarafından karşılanmasının önünün açılması ve avukatların bu masrafları karşılamalarından sonra TBK’nun vekâlet sözleşmesi hükümlerine göre bu masrafları geri isteme haklarının tanınması durumunda avukatlar arasında çok büyük bir haksız rekabet ortamının oluşacağı kesindir.

Nitekim avukatlık mesleğinin şu an ki gelir dağılımındaki eşitsizlik sorunu da Avukatlık Kanunu m. 173/II maddesinin uygulanıp uygulanmadığının barolar tarafından denetlenmemesinden kaynaklanmaktadır. Yargıdaki uyuşmazlıklarda ise, Yargıtay aynı maddenin sonunda yer alan “Bu hükmün aksine sözleşme yapılabilir” ibaresini yargılama giderlerine etki/sirayet eder nitelikte yorumlamakta ve yargılama giderlerini kendisi karşılayan avukatın bu giderleri geri isteyebileceğini ve bunu da dava edebileceğini savunmaktadır. 

Avukatlık Kanunu m. 73/II’nin ilk cümlesindeki yargılama giderleri yukarıda açıkladığımız gerekçe nedeniyle kesinlikle iş sahibi tarafından karşılanması gereken ve avukat tarafından karşılanması hukuk düzeni tarafından korunmayan giderlerdir. Aksine sözleşme yapılmasına izin verilen giderler ise fıkranın üçüncü cümlesindeki avukatın yol ve konaklama giderleridir. Ayrıca bu üçüncü cümlenin içindeki “bulunduğu yerden ayrılma tazminatı” da ayrı değerlendirilmelidir. Çünkü bulunduğu yerden ayrı kalma tazminatı AAÜT’ne göre avukatlık ücreti kabul edilmekte ve serbest meslek makbuzu kesilerek vergilendirilmesi gereken bir ücret olarak kabul edilmektedir. Bu durumda avukatın bulunduğu yerden ayrı kalması nedeniyle AAÜT’ne göre alması gereken ücretten sözleşme hükümleriyle vazgeçmesi hukuken mümkün değildir. Nitekim Avukatlık Kanunu m. 164/IV birinci ve ikinci cümle ve bu cümlelerin karşı yorumundan avukatın ücretsiz iş alamayacağı, ücretin AAÜT altında olamayacağı, ücretsiz iş alması durumunda da bu durumu baroya bildirmesi gerektiği sonucu çıkmaktadır.

Avukatlık Kanunu m. 73/II’nin incelenmesi neticesinde anlaşılmaktadır ki yargılama giderlerinin ve avukatın bulunduğu yerden ayrı kalma tazminatı olarak ifade edilen ancak aslında “büro dışında hukuki danışmanlık hizmet ücreti” olan alacak kalemi dışında yalnız yol ve konaklama giderlerinin avukat tarafından karşılanacağı yönünde sözleşme yapılabilir. Bunun dışındaki sözleşmeler gerek maddedeki düzenlemenin getiriliş amacı gerekçe içeriğindeki düzenlemelerin hukuki niteliği açısından kesin hükümsüzlük hali ile geçersizdir.

V. AVUKATIN YARGILAMA GİDERLERİNİ KARŞILAMASI KAMU DÜZENİNE VE ETİK KURALLARA DA AYKIRIDIR:

Avukatın yargılama giderlerini karşılaması aynı zamanda avukatlık mesleği kamu hizmeti olduğu için kamu düzenine de aykırıdır. Masrafın avukat tarafından karşılanması Türkiye Barolar Birliği’nin Avukatlık Kanununa dayanarak çıkartmış olduğu meslek kurallarına da aykırıdır. Çünkü meslek kuralları avukatlık mesleğinin Avukatlık Kanununa uygun şekilde yapılmasını emretmektedir. Bu sebeple bir avukatın iş sahibinin masraflarını kendisinin karşılaması açıkça kanuna, kamu düzenine ve ahlaka aykırı olacağından sözleşme yapılmış olsun ya da olmasın 6098 sayılı TBK m. 27’de yer alan “Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür” hükmü uyarınca avukat yaptığı yargılama masraflarını kesin hükümsüzlük nedeniyle geri isteyemeyecektir.

Yargıtay ise aynı düşüncede değildir. Yargıtay bu tür uyuşmazlıklara öncelikle vekâlet sözleşmesi oldukları gözüyle bakmakta ve TBK’nun vekâlet sözleşmesi hükümlerini öncelikle uygulama eğilimi içerisindedir. Niteliği itibariyle avukatlık ücret sözleşmelerinin vekâlet sözleşmeleriyle benzeyen hatta aynı olan yanları bulunsa da avukatlık ücret sözleşmeleri vekâlet sözleşmeleri gibi ayrı ve bağımsız bir sözleşme tipi olarak yasada düzenlenmiş olup avukatlık mesleğinin özellikleri ve avukatlık sözleşmesi için getirilmiş olan diğer düzenlemelerle ve getiriliş amaçları dikkate alınarak birlikte değerlendirilmesi gereken kendine özgü sözleşme tipleridir. Bu nedenle TBK’nda vekilin yaptığı masrafların vekil eden tarafından vekile verilmesine ilişkin hükümlerin uygulanması sadece sözleşme serbestîsi kapsamında olan yol ve konaklama giderleri için olabilir. Yargılama giderleri için bu hükümlerin uygulanabilmesi yukarıda açıkladığımız gerekçelerle hukuken mümkün değildir. Yargıtay Avukatlık Kanunu m. 73/II’de yer alan “Bu hükmün aksine sözleşme yapılabilir” ibaresini maddenin tamamına etki/sirayet eder şekilde yorumlamaktadır. Bunun sonucunda da avukatlık mesleğine zarar veren uygulamaların ortaya çıkması kaçınılmaz hale gelmektedir.

ÖN İNCELEME AŞAMASINDA YETKİ İTİRAZI

CEVAP HAKKININ HİÇ KULLANILMAMASI YA DA YETKİ İTİRAZINDA BULUNULMAMASI DURUMUNDA ÖNİNCELEME AŞAMASINDA

İLERİ SÜRÜLEN YETKİ İTİRAZININ HUKUKİ DURUMU

I. GİRİŞ:

Bu makalemizde yetki itirazında bulunma hakkının ve süresinin hukuki niteliğini tartışacağız. Yetki itirazı yeni HMK’da eskisinden çok da farklı düzenlenmiş değildir. Ancak yetki itirazının ön inceleme duruşması ile birlikte ele alınması durumunda HMK maddelerinin kaleme alınış şekli nedeniyle ayrık bir durum olabileceği ve davacı tarafın ön inceleme duruşmasına katılmaması durumunda yetki itirazında bulunmamış ya da davaya hiç cevap vermemiş olan davalının yeniden yetki itirazında bulunma hakkı olduğu yönünde uygulamada ve öğreti de farklı görüşler ortaya çıkmıştır.

II. YETKİ İTİRAZI NEDİR:

Yetki itirazı HMK ya da başka kanunlarla belirlenmiş olan mahkemelerin kesin olmayan yetkilerine davalı tarafın yetkili mahkemeyi göstererek ve birden fazla yetkili mahkeme varsa bunlardan hangisini seçtiğini belirterek cevap dilekçesi ile yaptığı itirazdır. Yetki itirazında üç unsur ortaya çıkmaktadır. Birincisi davanın açıldığı mahkeme kesin yetkili olmayacaktır. İkincisi yetki itirazında bulunan taraf yetkili mahkemeyi itirazında gösterecek ve birden fazla yetkili mahkeme varsa bunlardan hangisini tercih ettiğini belirtecektir. Üçüncüsü ise yetki itirazı davalının cevap dilekçesi ile yapılacaktır. Makalemizin konusunu oluşturan olay da yetki itirazının cevap süresi içinde yapılacak olmasıdır.

III. YETKİ İTİRAZININ SÜRESİ:

HMK m. 19/II’ye göre yetkinin kesin olmadığı davalarda, yetki itirazının, cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. Bu madde yetki itirazının cevap dilekçesinde ileri sürülmesini öngördüğünden HMK m. 127’de cevap dilekçesini verme süresinin, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki hafta olarak düzenlenmiş olması nedeniyle yetki itirazında bulunma süresi de iki haftadır. Ancak verilen cevap dilekçesinde yetki itirazında bulunulmadıysa daha sonra iki haftalık süre geçmemiş olsa bile yetki itirazında bulunulması hukuken mümkün değildir. Çünkü HMK m. 19/II yetki itirazında bulunma hakkını cevap dilekçesinde ileri sürme koşuluna bağlamıştır. Bu nedenle cevap süresi içinde de olsa yetki itirazının cevap dilekçesinden bağımsız olarak ileri sürülmesi hukuken mümkün olamayacaktır. Bu yasal düzenleme yetki itirazının ve itirazda bulunma süresinin hem davaya cevap hakkına bağlı olduğunu hem de hak düşürücü süre niteliğinde olduğunu göstermektedir.

IV. ÖN İNCELEME DURUŞMASINDA YETKİ İTİRAZINDA BULUNULMASI:

Davalı hiç cevap dilekçesi vermemişse ya da cevap dilekçesi vermiş ama cevap dilekçesinde yetki itirazında bulunmamışsa bu durumda bir daha yetki itirazında bulunamaz. Tartışma yaratan konu ön inceleme aşamasında davacının duruşmaya mazeretsiz gelmemesi durumunda HMK m. 141’in karşı tarafa tanıdığı davacının muvafakati aranmaksızın iddia veya savunmasını genişletebilme ya da değiştirebilme hakkıdır. Karşıt görüş, HMK m. 141’e göre ön inceleme duruşmasına taraflardan birinin gelmemesi durumunda diğer tarafın iddia veya savunmasını genişletebilme ya da değiştirebilme hakkı varsa daha önce yetki itirazında bulunmayan davalı tarafın, davacı tarafın yokluğunda ön inceleme duruşmasında HMK m. 141’in sağladığı haktan yararlanarak yetki itirazında bulunabileceğini ileri sürmektedir. Bu görüş yetki itirazını davalı tarafın iddia veya savunmalarının kapsamı içinde değerlendirmektedir.

V. YETKİ İTİRAZI VE SAVUNMANIN DEĞİŞTİRİLMESİ VEYA GENİŞLETİLMESİ YASAĞININ KARŞILAŞTIRILMASI:

Savunmanın değiştirilmesi ve genişletilmesi yasağı davanın esasına ilişkin davalı tarafın tezlerini kapsamaktadır. Bu yasak kapsamına davanın yargılama yöntemine ilişkin olarak davalı tarafın ortaya koyacağı usul hükümleri de girer mi? Biraz daha açık söyleyecek olursak bir davada “borcum yoktur” savunması ile “borcum var ama ödedim” savunması davanın esasına ilişkin savunmalar olup bunların cevap dilekçesinde belirtilmesinden sonra değiştirilmesi ya da genişletilmesi HMK m. 141’e göre ancak ikinci cevap dilekçesinde mümkün olur. Yetki itirazı ise davanın esasına ilişkin olmayıp davanın yargılamasının hangi mahkemede yapılacağına ilişkin usulü bir itirazdır. Bu nedenle savunmanın değiştirilmesi veya genişletilmesi yasağı kapsamında ele alınarak bu yasağın istisnalarını düzenleyen HMK m. 141 çerçevesinde değerlendirilmesi bizce hukuken mümkün değildir.

VI. YETKİ İTİRAZININ İKİNCİ CEVAP DİLEKÇESİNİN VERİLMESİ AÇISINDAN İNCELENMESİ:

Yukarıda belirttiğimiz gibi HMK m. 141/I’e göre iddia veya savunmaların genişletilmesi ya da değiştirilmesi yasağı davalı açısından ikinci cevap dilekçesi ile başlamaktadır. Tarafların ikinci dilekçelerini düzenleyen HMK m. 136 davaya cevap aşamasında yapılmayan yetki itirazının “cevaba cevap” aşamasında yapılabileceğine ilişkin bir hüküm içermemektedir. Yani cevap dilekçesinde davalının ileri sürdüğü iddia ve savunmalar ikinci cevap dilekçesinde serbestçe değiştirilebilir ancak cevap dilekçesinde bulunulmayan yetki itirazı ileri sürülemez. Gerek HMK m. 19/II gerekse 141 ve 136’ıncı maddenin birlikte ele alınmasından ortaya çıkan sonuç budur. Bu durumda iddia ve savunmaların genişletilmesi ve değiştirilmesi imkânının tanındığı ikinci cevap dilekçesinde yetki itirazına ilişkin bir hak tanınmamıştır. Bu da yasa koyucu tarafından yetki itirazının iddia ve savunma kapsamında değerlendirilmediğinin bir başka göstergesidir.  Yasa koyucu tarafından iddia ve savunma kapsamında değerlendirilmeyen bir itirazın HMK m. 141’de düzenlenmiş olan ön inceleme duruşmasında ki iddia ve savunmanın duruşmaya gelmeyen taraf yokluğunda genişletilip değiştirilebileceğine ilişkin ayrık durum kapsamında değerlendirilmesi de mümkün değildir.

VII. SONUÇ:

Davalı esasa cevap süresi içinde yetki itirazında bulunmadıysa ya da cevap vermediyse HMK m. 19/II’ye göre yetki itirazında bulunma süresini kaçırmıştır. Baki Kuru’da altı ciltlik Hukuk Muhakemeleri Usulü kitabı cilt 1 s. 578’de aynı görüştedir. Bu nedenle daha sonra davacı ön inceleme duruşmasına katılmayacak olursa davalı iddia veya savunmalarını değiştirip genişletebilir ama süresini kaçırdığı yetki itirazını ileri süremez. Çünkü hem itiraz süresini kaçırmıştır, hem davacının öninceleme duruşmasına gelmemesi süreyi yeniden canlandırmaz hem de yetki itirazı davanın esasına ilişkin iddia veya savunmaya ilişkin değildir.

Tarafların ikinci dilekçelerini düzenleyen HMK m. 136 davaya cevap aşamasında yapılmayan yetki itirazının “cevaba cevap” aşamasında yapılabileceğine ilişkin bir hüküm içermediğine göre HMK m. 141/1’de ki; 

“Taraflar, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri ile serbestçe; ön inceleme aşamasında ise ancak karşı tarafın açık muvafakati ile iddia veya savunmalarını genişletebilir yahut değiştirebilirler. Ön inceleme duruşmasına taraflardan biri mazeretsiz olarak gelmezse, gelen taraf onun muvafakati aranmaksızın iddia veya savunmasını genişletebilir yahut değiştirebilir. Ön inceleme aşamasının tamamlanmasından sonra iddia veya savunma genişletilemez yahut değiştirilemez” hükmü yetki itirazında uygulanamaz.

Yani öninceleme aşamasında karşı taraf muvafakat etse de, duruşmaya gelmese de yetki itirazı yeniden ileri sürülemez. Esasa cevap dilekçesinin verilmesi ya da hiç verilmemesi ile yetki itirazı hakkı bitmiştir. Ayrıca esasa cevap süresi HMK’da açıkça yazmasa da hak düşürücü süredir. Hak düşürücü sürenin yeniden canlandırılması, durması ya da kesilmesi de söz konusu değildir.

Bu nedenlerle cevap dilekçesi vermeyen ya da cevap dilekçesinde yetki itirazında bulunmayan davalının davacının yokluğunda öninceleme duruşmasında yetki itirazında bulunması mümkün değildir.

TEBLİGAT HUKUKUNDA DİKKAT EDİLECEK KONULAR

TEBLİGAT HUKUKUNDA DİKKAT EDİLECEK KONULAR

I. GİRİŞ:

Tebligat hukuku birçok hukukçu tarafından çok fazla önem verilmeyen birçok hukuk fakültesinde de ders olarak okutulmayan bir hukuk alanı olmasına karşın usul hukukunun en temel konularından birini oluşturmaktadır. Tebligat hukuku ilkelerine uygun yapılmayan bir yargılamanın hukuken sonuç doğurması mümkün olmadığı gibi çok büyük hak kayıplarının ortaya çıkması da mümkündür. Bu nedenle tebligat hukukunun ana esaslarının bütün yargı mensupları tarafından bilinmesi gerekir.

II. TEBLİGAT HUKUKU MEVZUATI:

1. 7201 sayılı Tebligat Kanunu. Bu kanun 6099 sayılı kanun ile değişikliğe uğramıştır.
2. 25.01.2012 tarihli Tebligat Kanunu Yönetmeliği
3. Ülkeler arasında yapılan uluslar arası anlaşmalar
4. Adalet Bakanlığı ve PTT genelgeleri

 III. USUL HUKUKU YÖNÜNDEN TEBLİGATIN ÖNEMİ:

Tebligatın geçersizliği mahkemece kendiliğinden (resen) dikkate alınır. Çünkü tebligatın hak sahibine yapılmamış olması bir davada taraf teşkilinin sağlanmasını önleyeceği gibi birçok usulü işlemden ilgilinin haberdar olmasını da önler ve hak kayıplarına neden olur.

IV. TEBLİGAT ÇIKARTMAYA YETKİLİ YERLER:

Tebligat çıkartmaya yetkili yerler aşağıdaki gibidir.

1.     Yargı yerleri

2. Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri (5018 sayılı kanunda 1 sayılı cetvelde sayılan elli iki idare TBMM, bakanlıklar ve diğer kurumlar)
3. YÖK ve üniversiteler (5018 sayılı kanunda 2 sayılı cetvelde sayılan üniversiteler)
4. Özel bütçeli idareler (5018 sayılı kanun 2 sayılı cetvelde sayılan otuz sekiz idare örneğin Türkiye Adalet Akademisi, Türk Dil Kurumu, Karayolları gibi kuruluşlar)
5. Düzenleyici ve denetleyici kuruluşlar (5018 sayılı kanunda sayılan sekiz kurum RTÜK, SPK, BDDK ve KİK gibi kurumlar)
6. Sosyal güvenlik kurumları (5018 sayılı kanunda sayılan iki kurum SGK ve Türkiye İş Kurumu)
7. İl özel idareleri
8. Belediyeler
9. Köy Hükmi Şahsiyetleri
10. Barolar
11. Noterler
12. Bankalar (Sadece çek kanunu ile ilgili konularda yetkili)

 V. TEBLİGATIN PTT DIŞINDA MEMUR ARACILIĞI İLE YAPILMASI:

Tebligat PTT ile yapılır. Ancak bazı durumlarda tebligat memur aracılığı ile de yapılabilir. Tebligatın memur aracılığı ile yapılması istisnadır. Bunun için;

1. İlgili kanunda özel hüküm olmalıdır.
2. Tebligatın gecikmesinde sakınca olmalıdır.
3. Aynı yerde faaliyet gösteren kurumlar arasında yapılmalıdır.

 VI. TEBLİGAT GİDERİ:

Tebligat gideri tebliğin yapılmasını isteyen kişi tarafından karşılanır. Tebligat giderinin ilgili tarafça karşılanmaması durumunda o konuda ki talepten vazgeçilmiş sayılır.

VII. TEBLİGAT YÖNTEMLERİ:

Tebligatın APS-hızlı posta yoluyla yapılması hâkimin takdirindedir.

Faks ile tebligat yapılamaz. Çünkü faks gönderilen yerde tebligatın muhataba ulaştığının doğrulanması mümkün değildir. Faks belgesini başkası da almış olabilir. Bu durumda tebligatın belgelendirilmesi unsuru eksik kalır.

Elektronik tebligatta tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci gün sonunda yapılmış sayılır.

Elektronik tebligat yapılması zorunlu olan şirketler:

1. Anonim Şirketler,
2. Limitet Şirketler,
3. Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler

 İsteyen gerçek kişilere de elektronik yolla tebligat yapılabilir.

VIII. TEBLİGAT ZARFININ ÜZERİNE YAZILMASI ZORUNLU OLAN ŞERHLER:

Hukuk davaları uygulamasında HMK, ceza yargılamasında CMK’da yazılı olan şerhler tebligat zarfının üzerine yazılır. Yazılmaması Yargıtay tarafından bozma nedeni sayılmaktadır. Örneğin;

1. Dava dilekçesi davalıya tebliğe çıkartıldığında HMK m. 122’ye göre davalının iki hafta içinde davaya cevap verebileceği şerhi,
2. Ön inceleme duruşmasına davet için HMK m. 139’a göre duruşma davetiyesine ve sonuçlarına ilişkin diğer hususlar yanında, taraflara sulh için gerekli hazırlığı yapmaları, duruşmaya sadece taraflardan birinin gelmesi ve yargılamaya devam etmek istemesi durumunda, gelmeyen tarafın yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği ve diğer tarafın, onun muvafakati olmadan iddia ve savunmasını genişletebileceği yahut değiştirebileceği şerhi,  
3. Tahkikat duruşmasına davet için HMK m. 147’ye göre belirlenen gün ve saatte geçerli bir özrü olmadan mahkemede hazır bulunmadıkları takdirde, duruşmaya yokluklarında devam edileceği ve yapılan işlemlere itiraz edemeyecekleri şerhi yazılmalıdır.

 IX. TEBLİGATIN YANLIŞ ÇIKARTILMIŞ OLMASI:

Tebligat yanlış konuyu düzenleyecek şekilde alınan ara karar üzerine çıkartılmışsa doğrusu bir başka ara karar alındıktan sonra yapılmalıdır.

X. TEBLİGATIN PTT’YE VERİLME SÜRESİ:

Tebligat aynı il sınırları içinde yapılacaksa sonraki duruşma günü ile tebligatın PTT’ye verilme süresi arası en az 15 gün olmalıdır.

Farklı il sınırları içinse bu süre bir aydır. Bu sürelere uyulmazsa PTT merkezi tebligatı kabul etmez.

XI. TEVDİ LİSTESİNİN ÖNEMİ:

Mahkemece hazırlanan tebligatlar iki örnek “tevdii listesi” düzenlenerek PTT’ye verilir. PTT tevdii listesini kontrol ettikten sonra teslim alır ve bir örneğini imzalayıp mühürleyerek mahkeme görevlisine teslim eder. Bu örnek belli süre mahkeme kaleminde saklanır. Tevdi listesinin dikkatli düzenlenmesi ve verilen tüm tebligatların listeye yazılması ilerde tebligatın kaybolması durumunda sorumluluğun tespiti açısından önemlidir.

XII. CUMHURİYET SAVCISINA TEBLİGAT YAPILMASI:

Cumhuriyet savcısına mahkemece yapılacak tebligat, evrak aslının gösterilmesi yoluyla olur. Cumhuriyet savcısı evrak üzerine görüldü şeklinde şerh düşer.

XIII. TEBLİGATIN ÖNEMLİ İLKELERİ:

1. Tebligat muhatabın bilinen en son adresine yapılır.
2. Hasma yapılan tebligat geçersizdir. Örneğin boşanma davasında davacının dava dilekçesini yine kendisi aynı evde oturdukları için alamaz.
3. Zarfın üzerinde tebligatı yapan memurun ve tebligat yapılan kişinin imzası olmalıdır.
4. Tebligat yapılacak kişi 18 yaşından küçük ve görünüş olarak ehliyetsiz olmamalıdır.
5. Vekil varken asile tebligat yapılamaz. Yapılırsa geçersiz olur. Bunun iki istisnası bulunmaktadır. Yemin davetiyesi ve isticvap davetiyesidir. Bu iki davetiye vekili olsa bile asile yapılmak zorundadır.
6. Dosyada birden fazla vekil varsa tebligat her hangi birine yapılabilir. Birden fazla vekile tebligat yapılmışsa ilk yapılan tebligat geçerlidir. Dilekçe altında imzası olan vekile tebligatın yapılmasına özen gösterilmelidir.
7. Avukatlara tebligat resmi çalışma gün ve saatlerinde yapılır.
8. Kişi adreste yoksa aynı konutta birlikte oturan kişilere ya da hizmetlilere tebligat yapılabilir. TK m. 16’da eskiden “aynı çatı” kavramı vardı. Bu hüküm apartmanlarda kötüye kullanılınca “aynı konutta” olarak değiştirildi.
9. Tebligatı alan kişinin akraba olma zorunluluğu yoktur, o adreste oturuyor olması yeterlidir. Gündelikçi o adreste sürekli kalan kişi değildir, bu sebeple bu kişiye tebligat yapılamaz.
10. Birlikte oturduğu belirlenmeden babaya yapılan tebligatta geçerli olmaz.
11. Devamlı olarak bir meslek ya da sanatla uğraşanlar yerlerinde yoksa yanlarında devamlı çalışan memur ya da işçisine tebligat yapılabilir.
12. Avukat ortağına tebligat yapılamaz.
13. Komşuya, kapıcıya ve yöneticiye tebligat yapılamaz. 

 XIV. TUTUKLULARA VE HÜKÜMLÜLERE TEBLİGAT YAPILMASI:  

1. Tutuklulara tebligat bizzat yapılır.
2. Cezaevinde bulunan bir muhataba çıkarılan bir tebligat infaz koruma memuruna yapılmış ise bu tebligat geçerli sayılamaz.
3. Bir yıldan az ceza almış olan hükümlülerin bizzat kendisine tebligat yapılabilir.
4. Bir yıldan fazla ceza almış olan hükümlülere vasi atanması zorunlu olduğundan tebligat yalnız vasisine yapılır.
5. Şartlı tahliye halinde de hükümlünün kendisine yapılır.
6. Bihakkın tahliyesinde ise kendisine yapılır.

 XV. İMZA ATAMAYACAK OLANLARA TEBLİGAT:

Tebliğ edilecek kişi imza atamayacak durumda ise sol elinin başparmağı ıstampaya bastırılarak parmak izi ile yapılır. Başparmağı yoksa diğer parmaklarından biri kullanılır. Bu işlem komşusunun huzurunda yapılır ve komşusunun imzası alınır. Tebliğ yapılacak kimsenin iki eli de yoksa tebliğ evrakı kendisine verilir. Durum tutanakla belirlenerek hazır olan komşunun da imzası alınmak suretiyle tebligat yapılır. Komşulardan herhangi biri hazır bulunmak istemezse ya da imzadan kaçınırsa görevli muhtar ya da ihtiyar heyeti üyelerinden biri ya da polis ya da jandarma görevlilerinden birinin hazır olması suretiyle imzaları alınarak tebligat yapılır.

XVI. SERBESTÇE GİRİLEMEYEN YERLERDE TEBLİGAT:

Otel, hastane, fabrika, okul ve öğrenci yurdu gibi içine serbestçe girilemeyen yerlerde tebligat öncelikle o yeri idare eden amir tarafından muhatap hazır bulundurulursa muhataba, bu mümkün olmaz ise o kısmın amirine yapılır. Bu gibi yerlerde tebligat yapılabilmesi için kalma süresi uzun olmalıdır.

XVII. MUHATABIN GEÇİCİ OLARAK YERİNDE OLMAMASI (TK m. 21): 

Koşulları:

1. Adres doğru olacak ancak muhatap o esnada adreste bulunmuyor olacak.
2. Muhatap başka bir adrese taşınmamış olacak.

 Tebligat Kanununun 13, 14, 16, 17 ve 18’inci maddelerinde yazılı olan;

1. Hükmü şahısların memur ve müstahdemleri,
2. Askeri şahıslar,
3. Aynı konutta oturan kişiler ve hizmetçi,
4. Belli yerde meslek ve sanat icra edenler
5. Otel, hastane, fabrika ve okul gibi yerlerde çalışanlar

 Muhatabın geçici olarak başka yere gittiklerini belirtirlerse beyanda bulunanın adı soyadı yazılarak imzası alınır ve tebligat bu kişilere verilir. Bu kişiler tebligatı almaya mecburdurlar. Adı geçen kişiler imzadan imtina eder ya da tebligatı almaktan imtina ederler ise 21’inci maddeye göre işlem yapılır. Bu durumda tebligat, kişiye verildiği tarihte ya da ihbarnamenin kapıya yapıştırılmasından itibaren 15 gün içinde yapılmış sayılır.

Geçici olarak başka yere gitmekten kast edilen muhatabın o gün tebligat adresine dönmeyecek olması halidir, temelli o adresten ayrılması durumu değildir.

Uygulanacak yöntem:

1. Adreste bulunmama sebebi tebligata yazılmalıdır.
2. Tebligat muhtara, ihtiyar heyetine, polis ya da jandarma karakoluna imza karşılığı bırakılacaktır.
3. Muhatabın kapısına iki numaralı ihbarname yapıştırılır.
4. Komşu ya da apartman yöneticisine imza karşılığı haber bırakılır. İmzalamak istemezse bu durum tutanağa geçirilir.
5. Tebligat iki numaralı ihbarname kapıya yapıştırılınca yapılmış sayılır.

Muhtar, polis, jandarma ve ihtiyar heyeti üyeleri imzalamaktan çekinemez. Aksi takdirde bu durum görevi kötüye kullanma olur.

Muhatabın tebligatı kabul etmemesi:

Muhatap tebligatı kabul etmezse TK m. 21 uygulanır. Bu durumda sadece tebligat mahalle muhtarına bırakılır ve iki numaralı ihbarname kapıya yapıştırılır.

Bu halde tebligatın adres kayıt sistemindeki adrese yapıldığı şerhinin ve imtina halinde ise imtina sebebinin gösterilmesi zorunludur.

TK m. 21/II’ye göre tebligat zarfının üzerine “Muhatabın adresi adres kayıt sistemindeki adrestir” yazılmalıdır. Bu durumda sadece muhtara tebligat bırakılır ve iki numaralı ihbarname kapıya yapıştırılır.

XVIII. TEBLİGAT KANUNU MADDE 20 VE 21 ARASINDAKİ FARKLAR:

TK m. 20 ile 21 arasındaki farklar aşağıdaki gibidir:

1. TK 20’inci maddeye göre adresten geçici ayrılma gün ya da hafta ile ifade edilir. Madde 21’de ki açıklama ise aynı gün dönmeyi ifade eder.
2. TK 20’inci maddeye göre tebligat iki numaralı ihbarnamenin kapıya yapıştırılmasından 15 gün sonra yapılmış sayılır. Madde 21’de yapıştırıldığı gün tebligat yapılmış sayılır.
3. Madde 21’de ki sıralama geçerlilik koşuludur. Madde 20’de aynı sıralama bulunmakla birlikte sıraya uyulmaması geçerlilik koşulu değildir.

 XIX. İLANEN TEBLİGAT (TK m. 28)  

Koşulları:

1. Tebligat yapılacak muhatabın kimliği belli olmalıdır.
2. Adresi belli olmamalıdır.
3. Adres araştırması yapılmalıdır.
4. Yaptığı işe göre ilgili meslek örgütünden adresi sorulmalıdır.
5. İlânen tebligat, tebligatta başvurulacak son çaredir. Mahkeme, zabıta araştırması ile yetinmemelidir, kişinin adresinin bulunabileceği ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından (en az 5 tanesinden) adresi sorulmalıdır. (Aksine davranış savunma hakkının kısıtlanması anlamına gelir.) Örneğin Tapu ve Nüfus Müdürlüğü, Belediyeler, Esnaf Odaları, Meslek Kuruluşları, Kaymakamlıklardan sorulmalıdır. Adres tespit edilemez ise son çare olarak ilanen tebligat yoluna gidilmelidir.

İlanen tebligat yöntemleri:

1. Gazete yoluyla
2. Mahkeme ilan tahtasında
3. Elektronik ortamda ilanen tebligat yapılır.

 İlanen tebligatta son ilan tarihinden itibaren 7 gün sonra yapılmış sayılır. Bu süre en çok 15 güne kadar uzatılabilir.

İlanda yer alacak bilgiler:

1. İlânı çıkaran merci adı,
2. Tebliğ olunacak şahsın (davacı ya da davalı) adı-soyadı,
3. Tebliğ olunacak şahsın adresi,
4. Tebliğ edilecek evrakın içeriği,
5. İlân daveti içeriyorsa nerede ve ne için, hangi gün ve saatte hazır bulunulacağı yazılmalıdır.

 XX. USULSÜZ TEBLİGAT (TK m. 32)

Usulsüz tebliğe rağmen muhatap tebliğden haberdar olmuşsa tebligat geçerli sayılır. Bu durumda kişi tebligatı hangi gün öğrendiğin söylüyorsa o tarihte tebligat yapılmış sayılır. Aksi iddia ve ispat olunamaz.

Yok, hükmünde tebligatta bu kural uygulanmaz. Örneğin muhatap bulunmadığı için komşuya bırakılan ve kaybolan tebligat geçersiz – yok hükmünde tebligat sayılır ve usulsüz tebligat kuralları uygulanmaz.

XXI. TÜZEL KİŞİLERE TEBLİGAT:

Tebligat, tüzel kişinin yetkili temsilcilerine, temsilciler birden fazla ise bunlardan yalnız birine yapılır.

Tüzel kişinin yetkili temsilcisi belli değilse ticaret sicil memurluklarından şirketi kimin temsil ettiği hususu müzekkere ile sorulur, buna göre tebligat çıkartılır ya da tebligata itiraz edilmiş ise tebligat yapılan kişinin yetkili temsilci olup olmadığı kontrol edilir.

Bir şirketin işyeri adresine çıkarılan bir tebligatın o esnada hazır bulunan şirket sahibinin eşine yapılmasını Yargıtay geçerli görmeyerek bozma sebebi yapmıştır.

XXII. TEBLİGAT KANUNU MADDE 35:

Koşulları:

1. En az bir kez tebligatın gönderildiği adrese tebligat yapılmış olmalıdır.
2. Muhatap taşındığı yeni adresini ilgili yargı merciine bildirmemiş olmalıdır.
3. Adres kayıt sistemine göre adresi tespit edilememelidir.
4. Bu durumda eski adrese tebligat yapılır.
5. İki numaralı ihbarname yapıştırılınca tebligat yapılmış sayılır.

Daha önce tebligat yapılmamış olsa da tüzel kişiler bakımından resmi kayıttaki adrese TK m. 35’e göre tebligat yapılabilir. Resmi kayıttaki adres ilgili ticaret odasına sorularak öğrenilir.

XXIII. YABANCI ÜLKEDE TEBLİGAT:  

Öncelikle tebligat yapılacak ülke ile Türkiye arasında anlaşma bulunmalı ya da o ülke kanunları bu duruma uygun olmalıdır.  

Tebligat süreci:  

1. Mahkemece düzenlenen tebligat öncelikle Cumhuriyet Savcılığı’na müzekkere ile gönderilir,
2. Cumhuriyet Savcılığı yurt dışı tebligatı Adalet Bakanlığı’na gönderir,
3. Adalet Bakanlığı Dışişleri Bakanlığı’na gönderir,
4. TK m. 25/a gereğince doğrudan o ülkedeki elçilik ya da konsolosluğa da gönderilebilir.
5. Dışişleri Bakanlığı ilgilinin bulunduğu yer Büyükelçilik ya da Konsolosluğuna gönderir.
6. Büyükelçilik ya da Konsolosluk usulüne uygun davet yazısı ile ilgiliyi davet eder ve ilgili davete uyar ise gelip tebligatı alır ya da davete uymaz ise 30 gün beklenir ve 30 günün sonunda davete uymadığı tutanakla tespit edilerek, tebligat merciine iade edilir.
7. Davetiye yazısı tebliğ edilemez ise, bu kez yurt dışı mahkemeleri aracı kılınmak suretiyle yurt dışı tebligatın yapılması sağlanır.
8. Yurt dışındaki asker şahıslara tebligat kuvvet komutanlıkları aracılığı ile yapılır. 
9.  TK m. 25/a gereğince tebligat sadece Türk vatandaşlarına yapılır. Yabancı ülke vatandaşına tebligat o ülke resmi makamlarınca yapılır.